Nghệ thuật tạo tượng Phật trong chùa hang đá

tượng Phật ở Long Môn

Tạo tượng Phật trong chùa hang đá là một loại hình điêu khắc tượng Phật của Phật giáo thời cổ đại. Chùa hang đá là do các tín đồ Phật giáo tạc trên sườn núi ở bên bờ sông dùng để truyền kinh hoằng dương giáo lý, đạo tràng Phật giáo. Do trên cùng một sườn núi, các tín đồ Phật giáo tạc nhiều hang đá, do đó gọi là “động Thiên Phật”.

Tượng Phật chùa hang đá

Tượng Phật trong chùa hang đá

Chùa hang đá được xây dựng thời Ngụy, Tấn Nam Bắc triều chủ yếu chịu ảnh hưởng bởi nghệ thuật điêu khắc Phật giáo triều đại Gupta, Gandhara của Ấn Độ. Đề tài tạo hang đá và tượng Phật mang đậm dấu ấn của kiến trúc hang đá Ajanta Ấn Độ. Hang đá có thể phân thành 3 loại: một là tăng xá thường không có điêu khắc; hai là hang thiền có điêu khắc bích họa; ba là hang động để lễ bái và cử hành hoạt động tôn giáo khác, loại này chiếm số lượng tượng Phật nhiều nhất.

Chùa hang đá dựa vào những quy định trong Phật giáo tiến hành tạo tượng Phật, chủng loại tạo tượng có điêu khắc đá, nặn bùn, nặn bùn cốt đá. Nội dung tạo tượng dựa vào lý luận trong Phật điển thời kỳ đầu, phần lớn là tượng Phật riêng lẻ. Thời kỳ Bắc Ngụy tăng thêm tượng Bồ Tát thị giả ở hai bên. Sau đó, số lượng này ngày càng tăng, đến thời Tùy, Đường hình thành một quần thể phụ trợ 1 Phật, 2 đệ tử, 2 Bồ Tát, 2 Bồ Tát cúng dường, 2 Hộ pháp thiên vương, 2 Lực sỹ. Ngoài ra còn các bích họa biểu hiện câu chuyện bản sinh Phật, câu chuyện nhân duyên Phật, biến cố kinh Phật. Trang trí điêu khắc nổi câu chuyện Phật truyền, câu chuyện bản sinh, Thiên Long bát bộ và tượng tín đồ cúng dường.

Khởi nguồn nghệ thuật tạo tượng Phật chùa hang đá

Hình thức nghệ thuật Phật giáo này bắt nguồn từ Ấn Độ cổ đại, qua Tây Á, Trung Á truyền nhập vào Trung Quốc. Bắt đầu lưu hành ở thế kỷ III Công nguyên và thế kỷ V-VIII thịnh thành nhất, tồn tại cho đến thế kỷ XVI.

Ở Trung Quốc, chùa hang đá chủ yếu phân bố ở Tân Cương, Cam Túc, Sơn Tây, Hà Nam, Hà Bắc. Vì điều kiện tự nhiên khác nhau, ở Tân Cương và Cam Túc hình thành nghệ thuật chùa hang đá chủ yếu là bích họa và tạo tượng nặn màu. Ở vùng Sơn Tây, Hà Nam, Hà Bắc hình thành nghệ thuật chùa hang đá chủ đạo là tạo tượng đá.

Hang đá tạc thế kỷ III-IV, tạo tượng Phật thời kỳ đầu chịu ảnh hưởng bởi nghệ thuật thời Gandhara. Nghệ thuật điêu khắc, nặn tượng thời kỳ 16 nước như: Hang Mạc Cao; chùa Bính Linh, núi Mạch Tích ảnh hưởng bởi phong cách Tây vực, hình thành đặc trưng khu vực lấy châu Lương (nay là Vũ Uy) làm trung tâm.

Hang đá Vân Cương là đại diện của thời Bắc Ngụy, ảnh hưởng bởi phong cách nghệ thuật triều đại Gupta. Niên hiệu Thái Hòa thời kỳ Bắc Ngụy, sau khi Hiến Văn Đế cải chế, tượng Phật khoác cà sa kiểu Trung Nguyên, hình tượng Phật dần dần trở nên thanh tú. Cuối thời kỳ Bắc triều đến thời Tùy, phong cách tạo tượng thiên về tả thực. Đến thời Đường đã hoàn thành quá trình Hán hóa, đại diện là tượng nặn màu hang Mạc Cao, điêu khắc hang đá núi Thiên Long, Long Môn.

Sau thời Thịnh Đường, chùa viện hang đá Trung Nguyên dần dần suy yếu.

Điêu khắc tượng Phật trên bề mặt sườn núi

Khắc đá ma nhai hay còn gọi là hình thức điêu khắc tượng Phật nổi trên bề mặt sườn núi. Điển hình có 9 đức Phật ở chùa Phụng Tiên trong hang đá Long Môn, Lạc Dương, đại diện cho thành tựu nghệ thuật điêu khắc tượng Phật thời Đường. Ngoài ra, còn có khắc đá ma nhai Thiên Phật ở Quảng Xuyên, Tứ Xuyên; khắc đá ma nhai chùa Hoàng Trạch; khắc đá ma nhai núi Bắc Sơn ở Đại Túc; khắc đá ma nhai núi Bảo Đỉnh.

Điêu khắc tượng Phật trên bề mặt sườn núi còn có một loại lấy toàn bộ tảng núi điêu khắc thành 1 đức Phật lớn. Do đó, hang thứ 2 thuộc quần thể hang đá Tu Di vào năm thứ 3 niên hiệu Đại Trung (849) thời Đường, tạo tượng đức Phật Thích Ca 19m đang ngồi trên sườn núi tự nhiên. Khuôn dung hiền từ, tư thái đoan chính, 2 vai rộng, khoác cà sa mỏng, là phong cách điển hình của tạo tượng thời Đường.

Những bức tượng Phật cổ trong chùa hang đá nổi tiếng thế giới

Trong số hàng trăm tượng Phật cổ được xây dựng cách đây hàng trăm đến hàng nghìn năm, có 4 nơi tiêu biểu dành cho khách tham quan thưởng lãm:

  1. Hang đá Vân Cương (Yungang Grottoes)
  • Niên đại: 1500 năm
  • Địa điểm: Tp. Đại Đồng, tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc.
  • Tham khảo: Hang đá Vân Cương bao gồm 252 hang lớn nhỏ, 51.000 tượng Phật. Quần thể chùa hang đá này được xây dựng vào thế kỷ thứ 5 đến thế kỷ 6 và là quần thể hang chùa lớn nhất. Chiều dài hang khoảng 1 km kéo dài từ Đông sang Tây.
Tượng Phật chùa hang đá 1
Tượng Phật ở hang đá Vân Cương, Thiểm Tây, Trung Quốc.

2. Hang Mạc Cao (Mogao Grottoes)

  • Niên đại: 1600 năm
  • Địa điểm: tp. Đôn Hoàng, tỉnh Cam Túc, Trung Quốc
  • Tham khảo: Hang Mạc Cao được chứng nhận di tích lịch sử. Đây là nơi thu hút nhiều du khách tham quan nhất do nghệ thuật tạo tượng Phật rất thanh tú với nhiều màu sắc, đường nét trạm trổ công phu. Hang Mạc Cao được cho là nổi trội nhất trong tất cả các hang chùa ở Trung Quốc và trên thế giới.
tượng Phật hang Mạc Cao
Tượng Phật ở hang Mạc Cao, Đôn Hoàng, Cam Túc, Trung Quốc

3. Long Môn Thạch Động (Longmen Grottoes)

  • Niên đại: 1500 năm
  • Địa điểm: Lạc Dương, Hà Nam, Trung Quốc.
  • Tham khảo: Long Môn Thạch Động được chứng nhận di tích lịch sử do thế giới công nhận. Đây là nơi có nhiều bức tượng Phật nhất với khoảng trên 100.000 bức tượng Phật. Ngoài ra, đây cũng là nơi lưu giữ nhiều loại hình nghệ thuật của Trung Quốc thời cổ đại.
tượng Phật ở Long Môn
Tượng Phật ở Long Môn, Lạc Dương, Hải Nam, Trung Quốc

4. Hang đá Mạch Tích Sơn (Maijishan Grottoes)

  • Niên đại: 1600 năm
  • Địa điểm: Thiên Thủy, Cam Túc, Tây Bắc Trung Quốc
  • Tham khảo: Hang đá Mạch Tích Sơn cao hơn 150m, chứa hơn 7.200 tác phẩm điêu khắc Phật giáo và hơn 1.000 mét vuông các bức tranh.
Tượng Phật ở hang đá Mạch Tích Sơn
Tượng Phật ở hang đá Mạch Tích Sơn

Phật bản mệnh

Shoptuongphat.com

6 thoughts on “Nghệ thuật tạo tượng Phật trong chùa hang đá”

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *